Losy wychowanków

Znany jest los zaledwie kilkuset absolwentów spośród prawie 4 500, którzy ukończyli grajewską szkołę średnią do 1994 r. Informacje podane niżej będą więc fragmentaryczne i dotyczyć będą przede wszystkim absolwentów przedwojennych.

Cyryl Dębiński (1927) - zginął w Katyniu.

Zdzisław Dziekoński (1926) - ur. 19.01.1906 r. w Tykocinie. Ewakuowany wraz z rodziną w głąb Rosji tuż po wybuchu T wojny światowej. Powrócili na kilka dni przed odzyskaniem niepodległości. W trakcie nauki w gimnazjum był aktywnym działaczem harcerskim. Po maturze rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu im. J. Piłsudskiego w Warszawie, które ukończył po 4 latach. Po studiach kontynuował w latach 30-ych pracę w harcerstwie: organizował kursy dla harcerzy polskich we Francji, był komendantem wypraw polskich harcerzy na zjazdy międzynarodowe, prowadził obozy w Rumunii, na Węgrzech, w Czechosłowacji, uczestniczył także w Zlotach Skautów Amerykańskich w Waszyngtonie {1937). Brał udział w Powstaniu Warszawskim pod pseudonimem "Grajewski". Po złożeniu przez powstańców broni został wywieziony wraz z innymi do obozu koncentracyjnego w Bergen-Belsen, następnie do offlagu w Grossborn. Po wyzwoleniu wysłany został do Londynu, gdzie rozpoczął pracę w Wydziale Mobilizacyjnym Sztabu Głównego. Gdy dojechała z Polski żona z córką, wyjechali w 1951 r. do USA i osiedlili się w Detroit, gdzie pracował w polskiej stacji radiowej do 1958 r. W 1968 r. przeniósł się z rodziną do Waszyngtonu i rozpoczął pracę w "Głosie Ameryki". W 1977 r. przeszedł na emeryturę. Wkrótce wybrany został dyrektorem biura Kongresu Polonii oraz przetłumaczył książkę Z. Brzezińskiego "Cztery lata w Białym Domu". Pełnił liczne funkcje. Był Krajowym Dyrektorem Kongresu Polonii Amerykańskiej i Prezesem Rady Powierników (fundacji kulturalnej polskich kombatantów). Zmarł 23.10.92 r. w Waszyngtonie.

Gajowski Leon (1933) - ur. 23.08.1912 r. na Ukrainie. W 1921 r. rodzina wróciła do Polski. Był aktywnym działaczem harcerskim w grajewskim gimnazjum. Po maturze powołany został do wojskowej służby zasadniczej do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Po jej ukończeniu otrzymał przydział do 29 pułku Artylerii Lekkiej w Grodnie. Po wojsku rozpoczął pracę zawodową jako urzędnik w 1 Urzędzie Skarbowym w Białymstoku. Lata II wojny światowej spędził w Warszawie. Był jednym z organizatorów Szarych Szeregów. Pod pseudonimem "Ostoja" brał udział w Powstaniu Warszawskim. Jako były członek AK ujawnił się w 1945 r., po pięciu latach aresztowany i skazany na 8 lat więzienia. Przesiedział ponad 3 lata pracując jako betoniarz. Po powrocie z więzienia pracował jako majster w Zakładzie Produkcji Elementów Budowlanych na Żeraniu do 1960 r. W latach 19b0-68 prowadził zarodową hodowlę kur. Równolegle z pracą zawodową działał aktywnie w harcerstwie. Zmarł 27.07.1990 r. Odznaczony Orderem Wojennym "Virtuti Militari" kl. V-ej, Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Partyzanckim, Krzyżem AK 95.

Gede Ludmiła (1928) - ur. 31.12.1911 r. w Kiwartach na Suwalszczyźnie. Po ukończeniu grajewskiego gimnazjum ukończyła 2-letnie pedagogium w Krakowie. Następnie pracowała jako nauczycielka w Nowem i Świeciu na Pomorzu. Od 1937 r~ studiowała pedagogikę na Uniwersytecie Warszawskim, którą ukończyła tajnie u prof. Nawroczyńskiego. Od 1940 r. była łączniczką, a od marca 1943 r. kierowniczką sekretariatu płk. Jerzego Uszyckiego "Orta", dowódcy Wojsk Łączności Oddziału KG ZWZ AK, nosiła pseudonimy: "Kropka", "Siostra". Aresztowana została 2 lutego l944 r. Badana na Szuaha, więziona na Pawiaku ostatecznie wywieziona została do Ravensbruck. Zmarła 8 maja 1945 r. na tyfus dzień po wyzwoleniu obozu. Odznaczona pośmiertnie Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami.

Gądźwilł Stanisław (1927) - zginął w Katyniu.

Humięcki Bogdan Mieczysław (1935) - zginął w Oświęcimiu w 1942 r.

Jacewicz Wiktor (data ukończenia gimnazjum nieznana) - ur. 26.10.1909 r. w Petersburgu, działacz harcerski. W 1939 r. był alumnem Towarzystwa Salezjańskiego w Płocku. Aresztowany przez gestapo wędrował z więzienia do więzienia - Płock, Działdowo, Dachau, Gussen i ponownie Dachau, gdzie przebywał do wyzwolenia obozu 29.04.45 r. Po wyzwoleniu zdobył stopień naukowy magistra teologii na podstawie rozprawy złożonej na UJ w Krakowie pt. "Naczelne hasła moralne skautingu". Na podstawie 4-tomowego dzieła pt. "Martyrologia polskiego rzymskokatolickiego duchowieństwa pod okupacją hitlerowską 1939~5" otrzymał 11 czerwca 1979 r. stopień doktora teologii.

Jaszczuic Jerzy (b. d.) - aresztowany przez gestapo w 1943 r. rozstrzelany w lesie pod Kosówką 15 lipca 1943 r.

Koleśnik Józef Zenon (1927) - ur. 17.03.1909 r. w Starosielcach. Aktywnie działał w harcerstwie podczas swej nauki w gimnazjum w Grajewie. Był wychowawcą na koloniach dla dzieci polskich z Niemiec. W 1928 r. ukończył Kurs unitarny Szkoły Podchorążych w Ostrów-Komorowie i został zakwalifikowany do Harcerskiej Szkoły Inżynieryjnej, którą ukończył w 1931 r. w stopniu podporucznika. Otrzymał następnie przydział do Batalionu Mostów Kolejowych w Legionowie skąd w 1936 r. został przeniesiony do Centrum Szkolenia Saperów w Modlinie. W międzyczasie uczęszczał do Wyższej Szkoły Wojennej, po ukończeniu której awansowany został do stopnia kapitana dyplomowanego. W czerwcu 1939 r. został odkomenderowany z ekipą saperską do SGO "Narew". Po kampanii wrześniowej internowany był na Łotwie. Po aneksji Łotwy przez ZSRR zamierzał przedostać się na zachód, lecz wpadł w ręce Gestapo w Kłajpedzie, które umieściło go w obozie niemieckim Vermittelinternirungen Lager w Działdowie. Na przełomie lat 1942/43 rodzina otrzymała od Gestapo wiadomość o jego śmierci.

Kucharski Jan (1927) - ps. Jan Maxwetl, Jan Wszebor; ur. 03.03.1902 r. w Bełczącu pod Białą Piską. Byt działaczem ruchu młodzieżowego na Mazurach, gdzie jako współpracownik W. Habandta i G. Leydinga (działacze narodowi na Mazurach) tworzył organizacje skupiające młodych ludzi. Był seisretarzem Związku Młodzieży w Prusach Wschodnich na okręg mazurski oraz członkiem rady wykonawczej związku. W 1924 r. był redaktorem odpowiedzialnym ś faktycznym "Życia Młodzieży", samodzielnego dodatku do "Gazety Olsztyńskiej". Studiował historię gospodarczą na Uniwersytecie Warszawskim, a jednocześnie na Wydziale Dyplomatyczno-Konsularnym Szkołę Nauk Politycznych w Warszawie. W 193ó r. uzyskał doktorat. od 1935 r. byt dyrektorem spółki w Warszawie, a od 1937 r. naczelnikiem działu personalnego w Polskim Instytucie Rozrachunkowym. Drukował równocześnie artykuły w prasie warszawskiej dotyczące spraw mazurskich. Pod pseudonimem "Jan Wszebor" wydał powieść z życia Mazurów "Głos krwi i ziemi" (1938). W czasie wojny wstąpił do wojska polskiego we Francji, a następnie walczył z Niemcami pod Narvikiem. Po ewakuacji z Norwegii przebywał w Anglii, gdzie pracował w angielskim Ministerstwie Wojny. W 1950 r. przeniósł się do USA i został dyrektorem wykonawczym Fundacji im. K. Pułaskiego w Nowym Yorku.

Łempicki Adam (1927) - w latach 1931-33 ukończył kurs Szkoły Podchorążych Piechoty w Komorowie pod Ostrowią Mazowiecką i został mianowany podporucznikiem służby stałej, otrzymując przydział do 33 Pułku Strzelców Kurpiowskich w Łomży. W 1939 r. brał udział w walkach z Niemcami w składzie tego pułku jako dowódca 5-ej kompanii w stopniu porucznika. Po zajęciu Łomży przez wojska radzieckie rozwiązał oddział i rozpoczął pracę konspiracyjną w Służbie Zwycięstwa Polski. W styczniu 1940 r. otrzymał rozkaz przejścia na Węgry i udania się do Francji. jednak podczas przekraczania Prutu został aresztowany przez radziecką straż graniczną, wywieziony w głąb ZSRR i osadzony w obozie na Uralu. Zwolniony z obozu w sierpniu 1941 r. w październiku wstąpił do Armii Polskiej w ZSRR. Z armią tą przewędrował z Tockoje przez południowe obszary Uzbekistanu, Irak, Syrię, Egipt, a następnie przez Morze Śródziemne do Włoch. We Włoszech, od kwietnia 1944 r., rozpoczął walkę z Niemcami w składzie l0 Lwowskiego Batalionu Strzelców jako dowódca, 4 Kompanii w stopniu kapitana. Batalion ten należał do 5 Kresowej Dywizji Piechoty dowodzonej przez gen. N. Sulika. Brał udział w walkach o Monte Cassino, w których wielkim sukcesem jego kompanii było zdobycie "Widma" ----północno-zachodniej części niemieckich pozycji obronnych. Uczestniczył też w walkach pod Ankoną i Villanova. Ranny w trakcie przygotowań do zajęcia Bolonii leczony był w szpitalach w Cassamassima i Neapolu, skąd przetransportowany został do Edynburga w Szkocji. Po zakończeniu Leczenia w tamtejszym szpitalu powołany został, 18 sierpnia 1945 r., na kurs Wyższej Szkoły Wojennej w Cupar Fśfe w Szkocji. 2 czerwca 1947 r. powrócił do Polski i osiedlił się w Piszu na Mazurach, gdzie otrzymał posadę nauczyciela języka angielskiego. Po przejściu na emeryturę w 1975 r. podjął się pracy społecznej. Był przez długi czas przewodniczącym Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Związku Łowieckiego w Olsztynie, pracował w wojewódzkich zarządach Ligi Ochrony Przyrody i Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W 1988 r. awansowany został na podpułkownika. Zmarł 26 stycznia 1991 r. Odznaczony przez gen. K. Sosnkowskiego Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych, brytyjskim orderem Military Cross, nadanym przez króla Jerzego VI, za udział w zdobyciu "Widma" oraz ponownie Krzyżem Orderu Virtuti Militari, który nadała mu Rada Państwa PRL.

Morżkowski Ignacy (1927) - brał udział w kampanii wrześniowej w stopniu kapitana dyplomowanego na stanowisku pierwszego oficera sztabu 2fi Dywizji Piechoty; Kawaler Krzyża Oficerskiego Polonia Restituta, otrzymał także Złoty Krzyż Zasługi.

Paszko Stanisław (d. n.) - żołnierz AK, więziony w czasie II wojny światowej na Pawiaku; odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 24.02.1985 r.

Zielińska - Kucharska Lucyna (1927) - ur. 04.06.1909 r. w Grajewie. Rodzina wysiedlona przez Rosjan na Kaukaz wróciła po Rew. Październikowej. Po ukończeniu gimnazjum uczyła się w szkole muzycznej w Wilnie, następnie ukończyła konserwatorium muzyczne w Warszawie (1934) i została nauczycielką śpiewu w gimnazjach warszawskich. Równocześnie była asystentką w Filharmonii Warszawskiej Stanisława Kazury (1935-37), a później Feliksa Rybickiego (1937-39). Po wybuchu wojny wróciła do Grajewa, które było już zajęte przez Rosjan. Rozpoczęła pracę jako nauczycielka w zorganizowanej przez nich niepełnej szkole średniej. Po wybuchu wojny niemiecko-radzieckiej przeniosła się do Łomży, następnie do Warszawy, gdzie została łączniczką. Aresztowana, wraz z rodziną, 15 lipca 1943 r. spędziła w więzieniu prawie sześć miesięcy. Po wyzwoleniu skierowano całą rodzinę do Zawidza (niedaleko Sierpca),gdzie prowadziła tajne komplety. Po wyzwoleniu wyjechała do Malborka. Rozpoczęła tam pracę w Wydziale Kultury i Sztuki, organizowała bibliotekę, działała w kółku dramatycznym. Przez długie lata prowadziła też chóry "Lutnia" i "Honfa". W 1961 r. Kucharscy przenieśli się do Ursusa, gdzie do emerytury w 1967 r. uczyła śpiewu w Technikum Mechanicznym. Pełniła liczne funkcje społeczne: prawie 10 lat prowadziła zespół muzyczny przy Kościele św. Józefa w Ursusie, była członkiem Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, jako bardzo aktywna działaczka harcerska należała do Drużyny Seniorów Harcerskich. Odznaczona Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski i Złotą Odznaką Zjednoczenia Polskich Związków Śpiewaczych.

Zieliński Franciszek Oskar (d. n.) - ur. 25.11.1910 r., wcielony podczas II wojny światowej do 138 dywizjonu specjalnego RAF w Fempesford. Zginął w trakcie nocnego lotu transportowego z Malty do Anglii. Pochowany został na cmentarzu o. Kapucynów w Bighi (Malta), odznaczony Srebrnym Krzyżem Orderu Virtuti Militarii, czterokrotnie Krzyżem Walecznych oraz Polową Odznaką Radiotelegrafisty nr 4010.

Losy przedwojennych absolwentów układają się w pewnego rodzaju schemat, w którym dominującą rolę odgrywała II wojna światowa. Większość z tych, którzy po jej wybuchu pozostali w Grajewie została po wkroczeniu Armii Czerwonej wywieziona na Syberię. Stamtąd zaś dostali się do wojska polskiego i wraz z nim podjęli walkę z Niemcami. Jedni, tak jak nie wymieniony wcześniej Walerian Dudycz (d.n.), walczyli w armii Z. Berlinga, inni zaś dostali się do armii W. Andersa, jak wspomniany wcześniej A. Łempicki. Wielu absolwentów podjęło pracę konspiracyjną na zajętych terenach. Po wojnie wielu z nich rozproszyło się po świecie (USA, Kanada). Ci zaś, którzy pozostali, skupili się m.in. w Warszawie i jej okolicach {Józefów, Pruszków, Ursus). W żaden natomiast schemat nie dadzą się ująć losy wychowanków szkoły po 1945 r. Należałoby rozpatrywać oddzielnie drogę życiową każdego z nich. Wielu z byłych uczniów liceum wyjechało z Grajewa. Ci, którzy podjęli studia wyższe w miastach uniwersyteckich, pozostali tam na stałe zasilając kadry naukowe uczelni i administracji państwowej. Część jednak wróciła, aby podjąć zatrudnienie w służbie zdrowia, miejscowych szkołach i zakładach pracy. Wielu byłych uczniów Liceum Ogólnokształcącego im. M. Kopernika prowadzili odpowiedzialną pracę duszpasterską na czele z ks. bp Tadeuszem Zawistowskim {Łomża), inni pracują na odpowiedzialnych stanowiskach, m.in. gen. dyw. Czesław Laszczkowski - MON, Mieczysław Bagiński - Wojewoda Łomżyński.

Absolwenci w latach 1947-1994

 

1947 - 39
1948 - 19
1949 - 14
1950 - 42
1951 - 49
1952 - 24
1953 - 33
1954 - 34
1955 - 46
1956 - 51
1957 - 38
1958 - 24
1959 - 32
1960 - 44
1961 - 35
1962 - 25

1963 - 54
1964 - 77
1965 - 82
1966 - 94
1967 - 88
1968 - 93
1969 - 122
1970 - ---
1971 - 94
1972 - 119
1973 - 115
1974 - 137
1975 - 137
1976 - 125
1977 - 125
1978 - 127

1979 - 118
1980 - 139
1981 - 120
1982 - 94
1983 - 97
1984 - 98
1985 - 100
1986 - 74
1987 - 113
1988 - 126
1989 - 110
1990 - 111
1991 - 112
1992 - 100
1993 - 113
1994 - 146

 

3 909

 

Źródło: Rejestr absolwentów w posiadaniu archiwum szkolnego.

JSN Teki template designed by JoomlaShine.com